In het Maleis zijn een aantal kenmerken die verschillen van het Nederlands. Mogelijk leveren deze kenmerken problemen op in het Nederlands als gevolg van transfer. Deze problemen hoeven geen aanwijzing te zijn voor een taalontwikkelingsstoornis. Hieronder staan per deelgebied (fonologie, morfologie en syntaxis) kort de verschillen weergegeven. Het Maleis heeft een rijke morfologie in tegenstelling tot het Nederlands. Daarom zullen kinderen met een taalstoornis die Maleis als moedertaal hebben, waarschijnlijk minder moeite hebben met het leren van morfologische elementen in het Nederlands. In het Maleis wordt veel gebruik gemaakt van affixen op zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Daarnaast maakt het ook gebruik van samengestelde woorden en reduplicatie. Voor uitgebreidere informatie over het Maleis kan paragraaf 2 geraadpleegd worden.
Fonologie Klanken
Het Maleis kent vier klinkers [i], [u], [a], [ə]. In veel dialecten, waaronder het Standaard Maleis zijn dit zes klinkers (toevoeging van [e] en [o]). In het Maleis komen de Nederlandse medeklinkers [p], [v], [f] en [z] niet voor.
Morfologie
Het Maleis maakt geen gebruik van grammaticaal geslacht. Voor hij/zij en hem/haar wordt hetzelfde woord gebruikt. Tevens is er ook geen grammaticaal meervoud in het Maleis. Het meervoud wordt vaak wel aangegeven door duplicatie van het zelfstandig naamwoord gevolgd door het voornaamwoord.
Werkwoorden
Werkwoorden worden in het Maleis niet verbogen voor persoon, nummer en niet gemarkeerd voor tijd.
Tijd wordt aangegeven door tijdsbijwoorden, zoals gisteren, reeds en nog niet. Het Maleis heeft wel een complex systeem van werkwoord affixen om nuances van betekenis te maken en om opzettelijk en onopzettelijk stemmingen aan te duiden.
Voornaamwoorden
Persoonlijk voornaamwoorden zijn een subset van een zelfstandig naamwoord en worden vaak weggelaten. Daarnaast zijn er veel manieren om u te zeggen in het Maleis. De bezittelijke voornaamwoorden aku, kamu en engkau hebben korte bezittelijke enclitische vormen. Het Maleis heeft twee aanwijzende voornaamwoorden (ini en itu). Er zijn geen grammaticale bijvoeglijke naamwoorden in het Maleis. Hiervoor worden intransitieve werkwoorden gebruikt.
Ontkenningen
In het Maleis geven vier woorden een ontkenning aan: tidak, bukan, jangan en belum. Welke van deze vier woorden als ontkenningswoord wordt gebruikt, is afhankelijk van de woordsoort of de functie waar de ontkenning betrekking op heeft.
Syntaxis
In het Maleis komt de woordvolgorde OVS het meest voor, maar SVO komt soms ook voor. Het Maleis kent geen grammaticaal subject. In overgankelijke bijzinnen komt het zelfstandig naamwoord voor het werkwoord.
Mogelijke vragen aan ouders/tolken m.b.t. specifieke TOS-elementen
Er is tot op heden geen informatie beschikbaar over de verwervingsvolgorde en (specifieke) taalontwikkelingsstoornissen in het Maleis. Hierdoor kunnen vragen gericht op specifieke TOS-elementen in het Maleis niet worden aangegeven. Mogelijk biedt de checklist Algemene Symptomen van Taalstoornissen een handvat om de symptomen die een kind laat zien in de verschillende talen te inventariseren (Julien, 2010). Julien (2010) geeft aan dat de kans op een taalstoornis groot is als een aantal van de symptomen worden waargenomen in alle talen die een kind gebruikt. Een tolk kan een aantal van deze kenmerken wellicht toepassen op het Maleis en daarover gericht vragen stellen aan de ouders.
De volgende symptomen worden vermeld in de checklist Algemene Symptomen van Taalstoornissen (Julien, 2010):
Late aanvang van de eerste woorden en woordcombinaties in de moedertaal/talen.
Toont geen initiatief tot verbale communicatie met verzorgers en leeftijdgenoten, maar toont wil in communicatie via allerlei alternatieven voor taal: mimiek, gebaren, visuele ondersteuning.
Stille periode langer dan een jaar.
Toont zich gefrustreerd en vertoont afwijkend gedrag (teruggetrokken of druk en agressief).
Veel moeite om bepaalde klanken te produceren.
Bekenden van het kind geven aan moeite te hebben om het kind te begrijpen.
Zwak auditief geheugen.
Grote behoefte aan herhaling van informatie, zelfs als die wordt gebracht op eenvoudige en begrijpelijke manier voor andere meertalige kinderen die in dezelfde situatie opgroeien.
Veel moeite om nieuwe woorden te onthouden ondanks frequente blootstelling aan die woorden.
Kleine passieve (en/of actieve) woordenschat ondanks normaal cognitief niveau en ruime blootstelling aan talen.
Veel codewisseling in contact met iemand die een van de talen niet beheerst.
Overmatige onvloeiendheden.
Beperkte zinslengte
Vertraagde verwerving van grammaticale morfemen in de moedertaal.
Overregularisaties en simplificaties blijven lang in gebruik ook in de dominante taal.
Verandert vaak plotseling van gespreksonderwerp.
Geeft vaak inadequate antwoorden.
Uitblijven van vooruitgang ondanks logopedische behandeling.
Het Maleis behoort tot de Austronesische talen. Maleis is van oorsprong de moedertaal van de Maleiers, de inwoners van het Maleisische schiereiland, Zuid-Filipijnen, Zuid-Thailand, Singapore en delen van Sumatra.Maleis is de nationale taal van Indonesië (wel als Bahasia Indonesia), Maleisië, Brunei en het is één van de vier officiële talen van Singapore. Over de hele wereld spreken ongeveer 215 miljoen mensen deze taal. In Nederland spreken 1445 mensen van de eerste generatie Maleis en 1385 mensen van de tweede generatie (CBS).Het Standaard Maleis heeft verschillende officiële namen. In Singapore en Brunei heet Maleis Bahasa Melayu, in Maleisië Bahasa Malaysia en in Indonesië Bahasia Indonesia.De taal zelf is ontstaan in Sumatra. Afbeelding 1: Landen waar Maleis wordt gesproken Bron:http://ac.els-cdn.com/B0080448542021301/3-s2.0-B0080448542021301-main.pdf?_tid=0eb3d0ca-6a1d-11e2-ae2d-00000aacb35e&acdnat=1359468560_fa91d0cb33b0fa4e0b60d6de7771d793
Doordat het Maleis in zoveel landen wordt gesproken, zijn er op veel plaatsen in Indonesië en Maleisië maar ook daarbuiten allerlei regionale en niet-regionale varianten ontstaan die meestal invloeden van de lokale taal of talen hebben ondergaan. Voorbeelden van dialecten zijn: Ambonees Maleis, Makassaars Maleis, Batjan Maleis, Jakartaans Maleis, Betawi, Serui Maleis, Ternataans Maleis of het Noord-Moluks Maleis, Manadonees Maleis, Tioman Maleis, Kupang Maleis, Bandanees Maleis, Banjarees Maleis en Brunei Maleis. Er zijn vijf periodes in het ontstaan van het Maleis: Oude Maleis, de overgangsperiode, De Malacca Periode (Klassiek Maleis), Late Modern Maleis en modern Maleis.Het Maleis gebruikt net zoals het Nederlands het Latijnse schrift (Rumi). Er bestaat ook een Arabisch alfabet, genaamd Jawi. Zo werd het Maleis vroeger door de Arabieren genoemd.Dit woord iseen verbastering van de naam “Java”. Het Rumi is officieel in Maleisië, Singapore en Indonesië. Wel is het zo dat de fonemen die in het Arabisch worden gebruikt duidelijk worden uitgesproken door sprekers die het Arabisch kennen. Anderen hebben de neiging om ze te vervangen door inheemse klanken. Hieronder volgt een tabel met Arabische voorbeelden.
Tabel 1: Verschillen tussen het Latijnse schrift en het Arabische schrift
Door de lange historie tussen Indonesië en Nederland zijn veel woorden uit het Maleis in het Nederlands opgenomen. Voorbeeld zijn: amok (amuk), kras (keras), sarong (sarung), toko, bakkeleien (berkelahi), pienter (pintar), piekeren (pikir), pisang en kapok (kapuk) en in uitdrukkingen als: “Dat is niet mijn pakkie-an (van bagian = afdeling). Top
2. Specifieke informatie over het Maleis
FonologieDe volgende medeklinkers komen in het Maleis voor:
Tabel 2: Medeklinkers in het Maleis.
Labial
Dental
Alveolar
Palatal
Velar
Glottal
Voiceless stops
p
t
c
k
Voiced stops
b
d
j
g
Nasals
m
n
ɲ
ŋ
Fricatives
s
h
Liquids
l
r
Semivowels
w
y
Het Maleis kent vier klinkers. Maar in veel dialecten, waaronder het Standaard Maleis zijn er zes. De klinkers /e/ en /o/ komen veel minder voor dan de overige vier. Hieronder volgen de zes klinkers. Tabel 3: Klinkers in het Maleis
Front
Central
Back
Close
i
u
Mid
e
ə
o
Open
a
MorfologieHet Maleis is een agglutinerende taal. Dat betekent dat er een duidelijke één-op-één relatie is tussen het morfeem en de functie daarvan. Flexie wordt uitgedrukt door middel van een affix. Maleis heeft zeven manieren voor woordformatie:- Toevoeging- Reduplicatie- Samenstelling, samengesteld woord- Porte-manteauwoord (woord gevormd door het samenvoegen van twee woorden)- Verkorting- Acroniem (letterwoord)- LeenwoordAl deze manieren kunnen gecombineerd worden. ToevoegingToevoeging is het proces waarbij een basis kan worden gelegd met een of meer affixen. Dit is van de methoden de meest voorkomende en meest gebruikte methode. De verschillende affixen zijn: prefixen (voorvoegsels), suffixen (achtervoegsels), infixen (tussenvoegsels) en circumfixen (combinatie van een prefix en een suffix).Bij woorden in het Maleis kunnen er ook clitics en partikels worden toegevoegd. Ze verschillen van affixen vanwege hun positie en hun functie. Een woord met een clitic of een partikel kan geen affix krijgen maar een woord met (een) affix(en) kan wel een clitic of een partikel krijgen. Maleis heeft twee proclitics, vier enclitics en drie partikels die aan een woord kunnen worden gekoppeld. Allereerst zal de tabel van de clitics beschreven worden. Tabel 4: De verschillende clitics in het Maleis
Functies
Proclitics
Enclitics
Functies
Onderwerpsvoornaamwoord van een passief werkwoord
ku-
-ku
- Bezittelijk bijvoeglijk naamwoord- Voorwerpsvoornaamwoord van actief werkwoord
Onderwerpsvoornaamwoord van een passief werkwoord
kau-
-kau
- Bezittelijk bijvoeglijk naamwoord- Voorwerpsvoornaamwoord van actief werkwoord
-mu
- Bezittelijk bijvoeglijk naamwoord- Voorwerpsvoornaamwoord van actief werkwoord
-nya
- Bezittelijk bijvoeglijk naamwoord- Onderwerpsvoornaamwoord van een passief werkwoord- Voorwerpsvoornaamwoord van een actief werkwoord- Lidwoord
Tabel 5: De verschillende partikels in het Maleis
Partikels
Functies
-kah
Vraagteken
-lah
Gebiedende wijstekenPredicatieve tekenSamen voorkomend met pun
-tah
Vraagteken
PrefixenDe meest voorkomende prefixen in het Maleis zijn: di, ter, ber, per, se, sese, juru, ke, me_N en pe_N. Op me_N en pe_N na, kun je de voorvoegsels voor het zelfstandig naamwoord plakken. Voor me_N en pe_N gelden andere regels. Deze worden hieronder uitgelegd. Tabel 6: De verschillende prefixen in het Maleis
Bij de letters
Voorbeeld
Me
l, m, n, ng, ny, r, w, y
me_N + lawat à melawat (om te bezoeken)
Mem
b, p, f, v (f en p dropped)
me_N + pukul à memukul (te raken)
Men
d, t, c, j, z (t dropped)
Me_N + cari à mencari (om te vinden)
Meng
Klinkers g, h, k (k dropped)
Me_N + kacau à mengacau (te verstoren)
Meny
s (s dropped)
me_N + sapu à meyapu (te vegen)
menge
Voor eenlettergrepige vormen
Me_N + cat à mengecat (te schilderen)
Deze regels gelden ook voor het voorvoegsel pe_N. SuffixenDe toevoeging van suffixen zorgt niet voor morfografemische veranderingen. Suffixen worden geplaatst na de stam van het woord.De suffixen in het Maleis zijn:1. an, wan, wati, man, is, isma2. i, kan3. mu, ku, kau, nya4. lah, kahAls je een woord in het Maleis schrijft en er moet meer dan één suffix aan het woord worden toegevoegd, dan begin je altijd met een suffix van nummer 1 en zo ga je verder naar beneden.Een uitzondering hierop is nummer twee, deze kunnen wel samen toegevoegd worden. Een voorbeeld is:Baharu = nieuwdi + baharu + i + kan + nya + kahè dibahuruikannyakah = het wordt vernieuwd (per onderwerp) InfixenEr zijn drie tussenvoegsels in het Maleis, -el-, -em- en –er-.Voorbeelden:Getar + el à geletar (beven)Gilang + em à gemilang (zijn zeer mooi)Gigis + er à gerigis (zijn zeer ongelijk)Deze drie tussenvoegsels zijn niet productief en alleen voor een klein aantal woordvormen. CircumfixenCircumfixen zijn discontinue combinaties van pre- en suffixen. De meest voorkomende circumfix is ke_an. Een voorbeeld met deze circumfix is: ke + banyak + an à kebanyakan (meerderheid). Hieronder volgen een aantal verschillende tabellen waarin de verschillende affixen nogmaals naar voren komen maar dan of ze bij een zelfstandig naamwoord, werkwoord of een bijvoeglijk naamwoord horen. Tabel 7: Affixen voor zelfstandige naamwoorden
Samenstelling, samengesteld woord
In het Maleis kunnen nieuwe woorden worden gevormd door het samenvoegen van twee of meer stamwoorden. Als samengestelde woorden vrij voorkomen in een zin, dan worden zij meestal afzonderlijk geschreven. Samengestelde woorden worden alleen aan elkaar geschreven als ze gebonden zijn met een circumfix of wanneer ze worden beschouwd als een vast woord. Voorbeelden:
Tabel 10: Samenstellingen
Voorbeeld
Samengesteld woord
Woord 1
Woord 2
Losse woorden
Kayu api (brandhout)
Kayu (hout)
Api (vuur)
Kerata api (trein)
Kerata (auto)
Api (vuur)
Gebonden met een circumfix
Pengambilalihan (overname)
Ambil (nemen)
Alih (bewegen)
Vast woord
Suratkhabar (krant)
Surat (brief)
Khabar (nieuws)
ReduplicatieReduplicatie is het proces waarbij de basis of een deel van de basis wordt herhaald. In het Maleis zijn er vier soorten van reduplicatie:- Volledige reduplicatie- Gedeeltelijke reduplicatie- Ritmische reduplicatie- Reduplicatie van betekenisVolledige reduplicatie betekent dat het woord volledig wordt verdubbeld. Buku is boek en buku-buku zijn boeken.Gedeeltelijke reduplicatie herhaalt alleen de eerste medeklinker van het woord, zoals dedaun is bladeren, dit komt van het woord daun wat blad betekent. De woorden zijn meestal niet gescheiden en worden gezien als één enkel woord.Ritmische reduplicatie herhaalt het gehele woord, maar één of meer fonemen zijn veranderd. Gerak is bijvoorbeeld beweging en gerak-gerik is beweging, bij deze reduplicatie verandert de klinker. Het kan ook met het veranderen van een medeklinker, kuih is cake en kuih-muih is variatie van cakes. Reduplicatie wordt gebruikt voor expressie van verschillende grammaticale functies (zoals verbale aspecten) en het is deel van een aantal complexe morfologische modellen. Reduplicatie van zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden kunnen tenminste drie betekenissen uitdrukken:- Diversiteit of niet-exhaustieve pluraliteit- Begripsmatige gelijkenis- Pragmatische accentueringReduplicatie van bijvoeglijk naamwoorden kan verschillende dingen uitdrukken:- Met gebruik van bijwoorden- Pluraliteit van het overeenkomstige zelfstandig naamwoordReduplicatie van werkwoorden kan ook verschillende dingen uitdrukken:Eenvoudige reduplicatie:- Pragmatische accentueringReduplicatie met meN- prefixatie, afhankelijk van de positie van het prefix meN-:- Herhaling of voortzetting van de actie- Wisselwerking/Interactie Persoonlijke voornaamwoordenPersoonlijke voornaamwoorden zijn geen apart deel van een uiting, maar een subset van een zelfstandig naamwoord. Ze worden vaak weggelaten en er zijn veel manieren om u te zeggen. Tabel 11: De verschillende persoonlijke voornaamwoorden in het Maleis
Persoon
Maleis
Nederlands
Eerste persoon
saya (formeel)aku (informeel, familie)
Ik, mij
kami
Wij, ons, zij en ik, hij/zij en ik
kita
Wij, ons jij en ik, jij en ons
Tweede persoon
anda (formeel)kamu (informeel, failie)
Jij, gij, u
anda sekialian (formeel)kalian (informeel)
Jij, kalian wordt vaak gebruikt als meervoudsvorm van u, dus u allen.
Derde persoon
ia ~diadia orang
Hij, zij, hem, haar
ia ~diamereka, dia orang
Zij, hen
Bezittelijke voornaamwoordenDe voornaamwoorden aku, kamu en engkau hebben korte bezittelijke enclitic vormen. Alle anderen behouden hun volledige vormen net als andere zelfstandige naamwoorden.Bezittelijke vormen voor tafel: Tabel 12: Bezittelijke vormen voor het woord tafel
Voornaamwoord
Encltic
Bezittelijke vorm
aku
-ku
mejaku (mijn tafel)
kamu
-mu
mejamu (jouw tafel)
engkau
-kau
Mejakau (uw tafel)
ia
-nya
Mejanya (zijn, haar, hun tafel)
Aanwijzende voornaamwoordenEr zijn twee aanwijzende voornaamwoorden in het Maleis, ini en itu. Ini betekent dit, deze en itu betekent dat, deze. Ini wordt gebruikt bij zelfstandige naamwoorden die dichter bij de spreker staan en itu bij zelfstandige naamwoorden die verder van de spreker vandaan staan. Daarnaast wordt er geen verschil gemaakt tussen enkelvoud en meervoud, echter wordt meervoud wel vaak aangegeven door duplicatie van het zelfstandig naamwoord gevolgd door het voornaamwoord. Tabel 13: De verschillende aanwijzende voornaamwoorden in het Maleis
Voornaamwoord
Maleis
Nederlands
ini
buku ini
Dit boek, deze boeken, het boek/de boeken
buku-buku ini
Deze boeken, (al) de boeken
itu
kucing itu
Die kat, deze katen, de kat(ten)
Kucing-kucing itu
Deze katten, de (verschillende) katten
Het woord yang wordt vaak voor een aanwijzend voornaamwoord geplaatst om de nadruk en een gevoel van zekerheid aan te geven, met name bij het maken van referenties of vragen over iets/iemand. Tabel 14: Aanwijzende voornaamwoorden met yang
Voornaamwoord + yang
Voorbeeldzin
Nederlandse betekenis
Yang ini
Vraag: Anda mau menbeli buku yang mana?Antwoord: Saya mau beli yang ini.
Vraag: Welk boek wilt u kopen?Antwoord: Ik wil graag deze.
Yang itu
Vraag: Kucing mana yang makan tikusmu?Antwoord: Yang itu!
Vraag: Welke kat at jouw muis?Antwoord: Die!
Het Maleis maakt geen gebruik van grammaticaal geslacht. Er zijn maar een paar woorden die natuurlijk geslacht gebruiken. Voor hij/zij en hem/haar wordt hetzelfde woord gebruikt. Tevens is er geen grammaticaal meervoud in het Maleis. Orang betekent persoon, maar ook mensen. Werkwoorden worden niet verbogen voor persoon, nummer en ze worden niet gemarkeerd voor tijd. Tijd wordt aangegeven door tijdsbijwoorden, bijvoorbeeld gisteren of door andere tijdsindicatoren, bijvoorbeeld sudah (reeds) en belum (nog niet). Aan de andere kant is er een complex systeem van werkwoord affixen om nuances van betekenis te maken en om spraak of opzettelijke en onopzettelijke stemmingen aan te duiden.
Bijvoeglijke naamwoordenEr zijn geen grammaticale bijvoeglijke naamwoorden in het Maleis. Hiervoor worden intransitieve werkwoorden gebruikt. OntkenningEr zijn vier woorden die ontkenning aangeven in het Maleis, tidak, bukan, jangan en belum.Tidak (niet), vaak afgekort tot tak. Deze wordt gebruikt voor ontkenning van werkwoorden en bijvoeglijk naamwoorden.Bukan (zijn/is niet) wordt gebruikt voor de ontkenning van een zelfstandig naamwoord.Jangan (doe niet!) wordt gebruikt voor ontkenningseisen of adviseren tegen bepaalde acties.Belum wordt gebruikt als iets nog niet is bereikt of ervaren. Belum wordt gebruikt als negatief antwoord op een vraag.In het Maleis zijn er veel verschillende woordformaties. Voor tweedetaalleerders van het Nederlands zal het dus minder moeilijk zijn om Nederlands te leren, omdat hierin weinig woordformaties zijn.Het Nederlands heeft meer persoonlijke voornaamwoorden wat tot moeilijkheden kan leiden. Dit geldt ook voor de bezittelijke en aanwijzende voornaamwoorden en de bijvoeglijke naamwoorden.
SyntaxisHet Maleis kent geen grammaticaal subject. In onovergankelijke bijzinnen komt het zelfstandig naamwoord voor het werkwoord. Het Maleis is een OVS of een SVO taal. OVS komt het meest voor. Dit betekent dat het Maleis niet dezelfde woordvolgorde heeft als het Nederlands, wat voor kinderen met een taalstoornis tot problemen kan leiden bij het leren van het Nederlands. Pragmatiek Zoals al onder morfologie beschreven, zijn persoonlijke voornaamwoorden niet altijd een deel van een uiting. In Maleis spreek je iemand aan met hetzelfde woord, wat zowel jij als u kan betekenen.
3. Overzicht van verwervingsvolgorde van bepaalde elementen in het Maleis
Helaas is er niets te vinden over de verwervingsvolgorde van het Maleis. We gaan er vooralsnog vanuit dat kinderen die Maleis leren als moedertaal, dat doen volgens het schema dat wij elders op deze Wikipagina hebben gepresenteerd.
Het Maleis heeft een rijke morfologie in tegenstelling tot het Nederlands. Daarom zullen kinderen met een taalstoornis die Maleis als moedertaal hebben, waarschijnlijk minder moeite hebben met het leren van morfologische elementen in het Nederlands. In het Maleis wordt veel gebruik gemaakt van affixen op zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Daarnaast maakt het ook gebruik van samengestelde woorden en reduplicatie. Referenties: May See, Chang (jaar). The Morphological Analysis of Bahasa Malaysia, Penang, School of Mathematical Scienes, Universiti Sains Malaysia, 578-585. Rainaivo-Malançon (jaar). Computational analysis of affixed words in Malay Language, Pulau Pinang, School of Computer Science, Universiti Sains Malaysia, 1-11.
Table of Contents
0. Praktische informatie voor taalonderzoek
Verschillen tussen het Nederlands en het Maleis
In het Maleis zijn een aantal kenmerken die verschillen van het Nederlands. Mogelijk leveren deze kenmerken problemen op in het Nederlands als gevolg van transfer. Deze problemen hoeven geen aanwijzing te zijn voor een taalontwikkelingsstoornis. Hieronder staan per deelgebied (fonologie, morfologie en syntaxis) kort de verschillen weergegeven. Het Maleis heeft een rijke morfologie in tegenstelling tot het Nederlands. Daarom zullen kinderen met een taalstoornis die Maleis als moedertaal hebben, waarschijnlijk minder moeite hebben met het leren van morfologische elementen in het Nederlands. In het Maleis wordt veel gebruik gemaakt van affixen op zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Daarnaast maakt het ook gebruik van samengestelde woorden en reduplicatie. Voor uitgebreidere informatie over het Maleis kan paragraaf 2 geraadpleegd worden.Fonologie
Klanken
Het Maleis kent vier klinkers [i], [u], [a], [ə]. In veel dialecten, waaronder het Standaard Maleis zijn dit zes klinkers (toevoeging van [e] en [o]). In het Maleis komen de Nederlandse medeklinkers [p], [v], [f] en [z] niet voor.
Morfologie
Het Maleis maakt geen gebruik van grammaticaal geslacht. Voor hij/zij en hem/haar wordt hetzelfde woord gebruikt. Tevens is er ook geen grammaticaal meervoud in het Maleis. Het meervoud wordt vaak wel aangegeven door duplicatie van het zelfstandig naamwoord gevolgd door het voornaamwoord.
Werkwoorden
Werkwoorden worden in het Maleis niet verbogen voor persoon, nummer en niet gemarkeerd voor tijd.
Tijd wordt aangegeven door tijdsbijwoorden, zoals gisteren, reeds en nog niet. Het Maleis heeft wel een complex systeem van werkwoord affixen om nuances van betekenis te maken en om opzettelijk en onopzettelijk stemmingen aan te duiden.
Voornaamwoorden
Persoonlijk voornaamwoorden zijn een subset van een zelfstandig naamwoord en worden vaak weggelaten. Daarnaast zijn er veel manieren om u te zeggen in het Maleis. De bezittelijke voornaamwoorden aku, kamu en engkau hebben korte bezittelijke enclitische vormen. Het Maleis heeft twee aanwijzende voornaamwoorden (ini en itu). Er zijn geen grammaticale bijvoeglijke naamwoorden in het Maleis. Hiervoor worden intransitieve werkwoorden gebruikt.
Ontkenningen
In het Maleis geven vier woorden een ontkenning aan: tidak, bukan, jangan en belum. Welke van deze vier woorden als ontkenningswoord wordt gebruikt, is afhankelijk van de woordsoort of de functie waar de ontkenning betrekking op heeft.
Syntaxis
In het Maleis komt de woordvolgorde OVS het meest voor, maar SVO komt soms ook voor. Het Maleis kent geen grammaticaal subject. In overgankelijke bijzinnen komt het zelfstandig naamwoord voor het werkwoord.
Mogelijke vragen aan ouders/tolken m.b.t. specifieke TOS-elementen
Er is tot op heden geen informatie beschikbaar over de verwervingsvolgorde en (specifieke) taalontwikkelingsstoornissen in het Maleis. Hierdoor kunnen vragen gericht op specifieke TOS-elementen in het Maleis niet worden aangegeven.Mogelijk biedt de checklist Algemene Symptomen van Taalstoornissen een handvat om de symptomen die een kind laat zien in de verschillende talen te inventariseren (Julien, 2010). Julien (2010) geeft aan dat de kans op een taalstoornis groot is als een aantal van de symptomen worden waargenomen in alle talen die een kind gebruikt. Een tolk kan een aantal van deze kenmerken wellicht toepassen op het Maleis en daarover gericht vragen stellen aan de ouders.
De volgende symptomen worden vermeld in de checklist Algemene Symptomen van Taalstoornissen (Julien, 2010):
Top
1. Algemene informatie over het Maleis
Het Maleis behoort tot de Austronesische talen. Maleis is van oorsprong de moedertaal van de Maleiers, de inwoners van het Maleisische schiereiland, Zuid-Filipijnen, Zuid-Thailand, Singapore en delen van Sumatra.Maleis is de nationale taal van Indonesië (wel als Bahasia Indonesia), Maleisië, Brunei en het is één van de vier officiële talen van Singapore. Over de hele wereld spreken ongeveer 215 miljoen mensen deze taal. In Nederland spreken 1445 mensen van de eerste generatie Maleis en 1385 mensen van de tweede generatie (CBS).Het Standaard Maleis heeft verschillende officiële namen. In Singapore en Brunei heet Maleis Bahasa Melayu, in Maleisië Bahasa Malaysia en in Indonesië Bahasia Indonesia.De taal zelf is ontstaan in Sumatra.
Afbeelding 1: Landen waar Maleis wordt gesproken
Bron: http://ac.els-cdn.com/B0080448542021301/3-s2.0-B0080448542021301-main.pdf?_tid=0eb3d0ca-6a1d-11e2-ae2d-00000aacb35e&acdnat=1359468560_fa91d0cb33b0fa4e0b60d6de7771d793
Doordat het Maleis in zoveel landen wordt gesproken, zijn er op veel plaatsen in Indonesië en Maleisië maar ook daarbuiten allerlei regionale en niet-regionale varianten ontstaan die meestal invloeden van de lokale taal of talen hebben ondergaan. Voorbeelden van dialecten zijn: Ambonees Maleis, Makassaars Maleis, Batjan Maleis, Jakartaans Maleis, Betawi, Serui Maleis, Ternataans Maleis of het Noord-Moluks Maleis, Manadonees Maleis, Tioman Maleis, Kupang Maleis, Bandanees Maleis, Banjarees Maleis en Brunei Maleis.
Er zijn vijf periodes in het ontstaan van het Maleis: Oude Maleis, de overgangsperiode, De Malacca Periode (Klassiek Maleis), Late Modern Maleis en modern Maleis.Het Maleis gebruikt net zoals het Nederlands het Latijnse schrift (Rumi). Er bestaat ook een Arabisch alfabet, genaamd Jawi. Zo werd het Maleis vroeger door de Arabieren genoemd.Dit woord iseen verbastering van de naam “Java”. Het Rumi is officieel in Maleisië, Singapore en Indonesië. Wel is het zo dat de fonemen die in het Arabisch worden gebruikt duidelijk worden uitgesproken door sprekers die het Arabisch kennen. Anderen hebben de neiging om ze te vervangen door inheemse klanken. Hieronder volgt een tabel met Arabische voorbeelden.
Tabel 1: Verschillen tussen het Latijnse schrift en het Arabische schrift
Top
2. Specifieke informatie over het Maleis
FonologieDe volgende medeklinkers komen in het Maleis voor:
Tabel 2: Medeklinkers in het Maleis.
Het Maleis kent vier klinkers. Maar in veel dialecten, waaronder het Standaard Maleis zijn er zes. De klinkers /e/ en /o/ komen veel minder voor dan de overige vier. Hieronder volgen de zes klinkers.
Tabel 3: Klinkers in het Maleis
MorfologieHet Maleis is een agglutinerende taal. Dat betekent dat er een duidelijke één-op-één relatie is tussen het morfeem en de functie daarvan. Flexie wordt uitgedrukt door middel van een affix. Maleis heeft zeven manieren voor woordformatie:- Toevoeging- Reduplicatie- Samenstelling, samengesteld woord- Porte-manteauwoord (woord gevormd door het samenvoegen van twee woorden)- Verkorting- Acroniem (letterwoord)- LeenwoordAl deze manieren kunnen gecombineerd worden.
ToevoegingToevoeging is het proces waarbij een basis kan worden gelegd met een of meer affixen. Dit is van de methoden de meest voorkomende en meest gebruikte methode. De verschillende affixen zijn: prefixen (voorvoegsels), suffixen (achtervoegsels), infixen (tussenvoegsels) en circumfixen (combinatie van een prefix en een suffix).Bij woorden in het Maleis kunnen er ook clitics en partikels worden toegevoegd. Ze verschillen van affixen vanwege hun positie en hun functie. Een woord met een clitic of een partikel kan geen affix krijgen maar een woord met (een) affix(en) kan wel een clitic of een partikel krijgen. Maleis heeft twee proclitics, vier enclitics en drie partikels die aan een woord kunnen worden gekoppeld. Allereerst zal de tabel van de clitics beschreven worden.
Tabel 4: De verschillende clitics in het Maleis
Tabel 5: De verschillende partikels in het Maleis
PrefixenDe meest voorkomende prefixen in het Maleis zijn: di, ter, ber, per, se, sese, juru, ke, me_N en pe_N. Op me_N en pe_N na, kun je de voorvoegsels voor het zelfstandig naamwoord plakken. Voor me_N en pe_N gelden andere regels. Deze worden hieronder uitgelegd.
Tabel 6: De verschillende prefixen in het Maleis
Deze regels gelden ook voor het voorvoegsel pe_N.
SuffixenDe toevoeging van suffixen zorgt niet voor morfografemische veranderingen. Suffixen worden geplaatst na de stam van het woord.De suffixen in het Maleis zijn:1. an, wan, wati, man, is, isma2. i, kan3. mu, ku, kau, nya4. lah, kahAls je een woord in het Maleis schrijft en er moet meer dan één suffix aan het woord worden toegevoegd, dan begin je altijd met een suffix van nummer 1 en zo ga je verder naar beneden.Een uitzondering hierop is nummer twee, deze kunnen wel samen toegevoegd worden. Een voorbeeld is:Baharu = nieuwdi + baharu + i + kan + nya + kahè dibahuruikannyakah = het wordt vernieuwd (per onderwerp)
InfixenEr zijn drie tussenvoegsels in het Maleis, -el-, -em- en –er-.Voorbeelden:Getar + el à geletar (beven)Gilang + em à gemilang (zijn zeer mooi)Gigis + er à gerigis (zijn zeer ongelijk)Deze drie tussenvoegsels zijn niet productief en alleen voor een klein aantal woordvormen.
CircumfixenCircumfixen zijn discontinue combinaties van pre- en suffixen. De meest voorkomende circumfix is ke_an. Een voorbeeld met deze circumfix is: ke + banyak + an à kebanyakan (meerderheid).
Hieronder volgen een aantal verschillende tabellen waarin de verschillende affixen nogmaals naar voren komen maar dan of ze bij een zelfstandig naamwoord, werkwoord of een bijvoeglijk naamwoord horen.
Tabel 7: Affixen voor zelfstandige naamwoorden
Tabel 8: Affixen voor werkwoorden
Samenstelling, samengesteld woord
In het Maleis kunnen nieuwe woorden worden gevormd door het samenvoegen van twee of meer stamwoorden. Als samengestelde woorden vrij voorkomen in een zin, dan worden zij meestal afzonderlijk geschreven. Samengestelde woorden worden alleen aan elkaar geschreven als ze gebonden zijn met een circumfix of wanneer ze worden beschouwd als een vast woord. Voorbeelden:
Tabel 10: Samenstellingen
ReduplicatieReduplicatie is het proces waarbij de basis of een deel van de basis wordt herhaald. In het Maleis zijn er vier soorten van reduplicatie:- Volledige reduplicatie- Gedeeltelijke reduplicatie- Ritmische reduplicatie- Reduplicatie van betekenisVolledige reduplicatie betekent dat het woord volledig wordt verdubbeld. Buku is boek en buku-buku zijn boeken.Gedeeltelijke reduplicatie herhaalt alleen de eerste medeklinker van het woord, zoals dedaun is bladeren, dit komt van het woord daun wat blad betekent. De woorden zijn meestal niet gescheiden en worden gezien als één enkel woord.Ritmische reduplicatie herhaalt het gehele woord, maar één of meer fonemen zijn veranderd. Gerak is bijvoorbeeld beweging en gerak-gerik is beweging, bij deze reduplicatie verandert de klinker. Het kan ook met het veranderen van een medeklinker, kuih is cake en kuih-muih is variatie van cakes.
Reduplicatie wordt gebruikt voor expressie van verschillende grammaticale functies (zoals verbale aspecten) en het is deel van een aantal complexe morfologische modellen.
Reduplicatie van zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden kunnen tenminste drie betekenissen uitdrukken:- Diversiteit of niet-exhaustieve pluraliteit- Begripsmatige gelijkenis- Pragmatische accentueringReduplicatie van bijvoeglijk naamwoorden kan verschillende dingen uitdrukken:- Met gebruik van bijwoorden- Pluraliteit van het overeenkomstige zelfstandig naamwoordReduplicatie van werkwoorden kan ook verschillende dingen uitdrukken:Eenvoudige reduplicatie:- Pragmatische accentueringReduplicatie met meN- prefixatie, afhankelijk van de positie van het prefix meN-:- Herhaling of voortzetting van de actie- Wisselwerking/Interactie
Persoonlijke voornaamwoordenPersoonlijke voornaamwoorden zijn geen apart deel van een uiting, maar een subset van een zelfstandig naamwoord. Ze worden vaak weggelaten en er zijn veel manieren om u te zeggen.
Tabel 11: De verschillende persoonlijke voornaamwoorden in het Maleis
Bezittelijke voornaamwoordenDe voornaamwoorden aku, kamu en engkau hebben korte bezittelijke enclitic vormen. Alle anderen behouden hun volledige vormen net als andere zelfstandige naamwoorden.Bezittelijke vormen voor tafel:
Tabel 12: Bezittelijke vormen voor het woord tafel
Aanwijzende voornaamwoordenEr zijn twee aanwijzende voornaamwoorden in het Maleis, ini en itu. Ini betekent dit, deze en itu betekent dat, deze. Ini wordt gebruikt bij zelfstandige naamwoorden die dichter bij de spreker staan en itu bij zelfstandige naamwoorden die verder van de spreker vandaan staan. Daarnaast wordt er geen verschil gemaakt tussen enkelvoud en meervoud, echter wordt meervoud wel vaak aangegeven door duplicatie van het zelfstandig naamwoord gevolgd door het voornaamwoord.
Tabel 13: De verschillende aanwijzende voornaamwoorden in het Maleis
Het woord yang wordt vaak voor een aanwijzend voornaamwoord geplaatst om de nadruk en een gevoel van zekerheid aan te geven, met name bij het maken van referenties of vragen over iets/iemand.
Tabel 14: Aanwijzende voornaamwoorden met yang
Het Maleis maakt geen gebruik van grammaticaal geslacht. Er zijn maar een paar woorden die natuurlijk geslacht gebruiken. Voor hij/zij en hem/haar wordt hetzelfde woord gebruikt. Tevens is er geen grammaticaal meervoud in het Maleis. Orang betekent persoon, maar ook mensen. Werkwoorden worden niet verbogen voor persoon, nummer en ze worden niet gemarkeerd voor tijd. Tijd wordt aangegeven door tijdsbijwoorden, bijvoorbeeld gisteren of door andere tijdsindicatoren, bijvoorbeeld sudah (reeds) en belum (nog niet). Aan de andere kant is er een complex systeem van werkwoord affixen om nuances van betekenis te maken en om spraak of opzettelijke en onopzettelijke stemmingen aan te duiden.
Bijvoeglijke naamwoordenEr zijn geen grammaticale bijvoeglijke naamwoorden in het Maleis. Hiervoor worden intransitieve werkwoorden gebruikt.
OntkenningEr zijn vier woorden die ontkenning aangeven in het Maleis, tidak, bukan, jangan en belum.Tidak (niet), vaak afgekort tot tak. Deze wordt gebruikt voor ontkenning van werkwoorden en bijvoeglijk naamwoorden.Bukan (zijn/is niet) wordt gebruikt voor de ontkenning van een zelfstandig naamwoord.Jangan (doe niet!) wordt gebruikt voor ontkenningseisen of adviseren tegen bepaalde acties.Belum wordt gebruikt als iets nog niet is bereikt of ervaren. Belum wordt gebruikt als negatief antwoord op een vraag.In het Maleis zijn er veel verschillende woordformaties. Voor tweedetaalleerders van het Nederlands zal het dus minder moeilijk zijn om Nederlands te leren, omdat hierin weinig woordformaties zijn.Het Nederlands heeft meer persoonlijke voornaamwoorden wat tot moeilijkheden kan leiden. Dit geldt ook voor de bezittelijke en aanwijzende voornaamwoorden en de bijvoeglijke naamwoorden.
SyntaxisHet Maleis kent geen grammaticaal subject. In onovergankelijke bijzinnen komt het zelfstandig naamwoord voor het werkwoord. Het Maleis is een OVS of een SVO taal. OVS komt het meest voor. Dit betekent dat het Maleis niet dezelfde woordvolgorde heeft als het Nederlands, wat voor kinderen met een taalstoornis tot problemen kan leiden bij het leren van het Nederlands.
Pragmatiek
Zoals al onder morfologie beschreven, zijn persoonlijke voornaamwoorden niet altijd een deel van een uiting. In Maleis spreek je iemand aan met hetzelfde woord, wat zowel jij als u kan betekenen.
3. Overzicht van verwervingsvolgorde van bepaalde elementen in het Maleis
Helaas is er niets te vinden over de verwervingsvolgorde van het Maleis. We gaan er vooralsnog vanuit dat kinderen die Maleis leren als moedertaal, dat doen volgens het schema dat wij elders op deze Wikipagina hebben gepresenteerd.Top
4. Informatie over specifieke taalstoornissen in het Maleis
Onderzoeken over taalstoornissen in het Maleis hebben we helaas niet kunnen vinden.
Top
5. Slotopmerkingen en literatuurverwijzingen
Het Maleis heeft een rijke morfologie in tegenstelling tot het Nederlands. Daarom zullen kinderen met een taalstoornis die Maleis als moedertaal hebben, waarschijnlijk minder moeite hebben met het leren van morfologische elementen in het Nederlands. In het Maleis wordt veel gebruik gemaakt van affixen op zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Daarnaast maakt het ook gebruik van samengestelde woorden en reduplicatie.Referenties:
May See, Chang (jaar). The Morphological Analysis of Bahasa Malaysia, Penang, School of Mathematical Scienes, Universiti Sains Malaysia, 578-585.
Rainaivo-Malançon (jaar). Computational analysis of affixed words in Malay Language, Pulau Pinang, School of Computer Science, Universiti Sains Malaysia, 1-11.
Websites:
http://ac.els-cdn.com/B0080448542021301/3-s2.0-B0080448542021301-main.pdf?_tid=0eb3d0ca-6a1d-11e2-ae2d00000aacb35e&acdnat=1359468560_fa91d0cb33b0fa4e0b60d6de7771d793
http://en.wikipedia.org/wiki/Malay_language
http://nl.wikipedia.org/wiki/Maleis
http://en.wikipedia.org/wiki/Malay_grammar